Seneca Teselliler Alıntıları (kugurerdem)

Seneca Teselliler alıntıları (@kugurerdem)

"Biz bütün kötü alışkanlıkları doğar doğmaz boğmazsak, onlar ta içimize kadar kök salarlar: durmadan kendi kendini azdıran bu karanlık ve yıkıcı duygular da böyledir; zamanla kendi acılıklarından beslenirler, acı da mutsuz bir ruh için bir tür sapkın zevke dönüşür. Bundan dolayı senin kurtuluşuna işin başından itibaren girişmek isterdim: o zaman yumuşak bir tutum kötülüğü tohum halindeyken durdurmaya yetmiş olurdu; saplanmış bir oka karşı daha sert bir müdahale gerekir. Böylece vücudun yaraları daha yeni iken kolayca iyileşirler. Bu yaralar iltihaplanmaya ve ülsere dönüşmeye başlar başlamaz onları dağlamak, etin derinliğini yoklamak, parmakla oraya girmek gerekir. Bugün bu denli direngen acı için ne bir inceliğe, ne bir ölçülülüğe sahip olabilirim: ona karşı sert davranmak gerekir."

---

"Onun adını can kulağıyla dinle, hatırasına dikkat kesil, onda ayrıca bir hüzün görmekten sakın, benzer durumlarda, kendilerine sunulan tesellileri mutsuzluklarının bir parçası gibi kabul eden birçok insanın yaptığı gibi yapma.

Bakışlarını çocuklarınla mutlu olduğun güzel günlere, tatlı buluşmaların, o tatlı okşamaların, okul çağlarının zamanına çevirmiyorsun: genellikle sadece olayların son görüntüsüne sarılıyor, üstelik gerçek kendi başına yeterince korkunç değilmiş gibi, bir de ona olası bütün acımasızlıkları yüklüyorsun."

---

"Ne zaman kafan başka şeyle meşgul olursa, bu azaptan daha çok kurtulmuş olacaksın. Şimdilik, kendine mukayyet oluyorsun; ama kendini hüzne mecbur hissetmek, kendini şimdiden ona teslim etmek değildir artık. Istırabının kendiliğinden durmasını beklemek yerine, buna son noktayı koymak ve sana rağmen bu istirabın seni terk edeceği anın gelmesini beklememek senin soylu karakterine daha uygun olurdu! İlk olarak, bu acıyla ilişkiyi kopar."

---

"IX. Doğal bir gereklilikten kaynaklanmıyorsa, kendimizi yıkmamıza, üzmemize yol açan bu inat, bu direnme nerden geliyor peki?- Çünkü bir mutsuzluğu başımıza gelmeden önce asla gözümüzün önüne getirmiyoruz. Sanki özel bir ayrıcalık bize bahşedilmiş, onunla güvence altındayız, bizim kat ettiğimiz yol sanki yakınlarımızın yolundan daha sağlam, diye düşünüyoruz: başkalarının talihsizlikleri, bunların bütün insanların ortak kaderi olduklarını anlamamızı sağlamıyor."

---

"Bir olayın olası olduğunu bilirsin, bu olayın her gün bilmem kaç kişinin başına geldiğini de görürsün, ama yine de bir şey olacağına inanmazsın. Ah! bir canbaz tiyatrosundan çıkamayacak kadar güzel olan şu dizeye bak:

* Cuiuis potest accidere quod cuiquam potest. (Birinin başına gelebilen, herkesin başına gelebilir.)

Şu adam çocuklarını yitirdi: sen de yitirebilirsin çocuklarını. Şu öteki mahkûm oldu: senin masumiyetin de aynı şeyle karşılaşabilir. İşte aldanmamızın nedeni, hiç öngörmediğimiz aksilikler bizi yakaladığında gücümüzü yitirmemizin nedeni bu. Şu andaki kötülüklerin çok eski zamandan geldiğini gördüğümüzde, onların gücünü, etkisini ortadan kaldırabiliriz."

---

"Böyledir ölümlülerin dünyası, hiçbir şey onların yitirdikleri şeyden daha değerli olamaz: yitirdiğimiz şeyin üzüntüsü, elimizde olana karşı bizi haksızlığa yöneltir."

---

"Ölüme övgü.

/XX. Ah! ölümü, doğa'nın en güzel icadı olarak görmeyenler, onu umutla beklemeyenler, kendilerini mutsuz kılan şeyin değerini hiç de bilmiyorlar! İster mutlu bir yaşamı taçlandırsın, ister bir ihtiyarın bıkkınlığına ve yorgunluğuna son versin, ister çiçeği burnunda bir delikanlıyı en umut verici çağında alıp götürsün, ister çocuğu tecrübe yaşlarından önce istesin, ölüm herkes için bir sondur, çokları için bir kurtuluş, kimileri için son bir dileğin yerine getirilmesidir; ona daha büyük minnet borcu olanlar da ölümün gelmesi için yalvarmadan önce onu kabul edenlerdir. Ölüm, efendisine rağmen köleyi azat eder; ölüm zincirlerinden kurtarır onu; ölüm, eğilmez bir iktidarı zorbaca elinde tutanlara açar zindanlarıni; ölüm, aklı fikri vatanlarında olan sürgünlere, bir toprak altında olduğu gibi bir başka toprak altında da dinlenilebileceğini gösterir; talih bütün insanların ortak olduğu zenginlikleri iyi bölüştürmeyip de, eşit haklarla doğan insanları birbirinin buyruğu altına koyduğu zaman, ölüm eşitliği sağlar. Ölümden sonra hiç kimse başkasının keyfine bağlanamaz; ölüm kimseyi es geçmez asla, Marcia, baban da bu ölümü arzu etti. Doğumun bir işkence olmaması, yineliyorum, ölüm sayesindedir; beni korkutan mutsuzlukların beni hiç bunaltmaması, ruhsal dengemi ve bağımsızlığımı koruyabilmem de ölüm sayesindedir: çaremin ne olduğunu biliyorum. Karşımda işkence aletlerini görüyorum, hiç de aynı model değiller, onları yaptıran efendiye göre değişiyorlar: kurbanlarını baş aşağı asanlar, kazığa oturtanlar, çarmıha gerenler; işkence sehpaları görüyorum, kırbaçlar görüyorum; her âzâ için özel aygıtlar üretmeye kadar varır! Ama ölümü de görüyorum. Karşımda kan dökücü düşmanlar, söz dinlemez hemşehriler var; ama ölümü de görüyorum aynı zamanda. Boyunduruktan bitkin düşeceğimiz gün, kendimize özgürlük vermek için, sadece atacak bir adımımız olduğunu bildiğimiz zaman, kölelik hiç de katlanılmaz değildir. Seni seviyorum yaşam, ölümü göz önünde tutarak!

Uygun bir ölümün iyiliklerini düşün, çok uzun süre yaşamış olmak ağrına giden kaç insan olduğunu düşün. Bu imparatorluğun onuru ve dayanağı Pompeius, Napoli'de hastalığa yenilseydi, hiç kuşku yok ki, ölürken, Roma Cumhuriyeti'nin ilk yurttaşı idi. Onu saltanatının doruğundan aşağı yuvarlamak için, hayatına eklenen çok kısa bir mühlet yeterli oldu: Senato'nun ilk savunma hattını oluşturduğu ve generalin -uğursuz ayrıcalık!- sağ kalanlar arasında olduğu o savaşta, tümenlerinin gözlerinin önünde kılıçtan geçirildiğini gördü; Mısır'ın celladını gördü ve bizzat galip için kutsal olan o başı bir yardakçıya uzattı. Zaten, nice belalardan sağ çıkmış, eriştiği yaşa da pişman olmuştu: zira bir Pompeius için, kurtuluşunu bir kralın merhametine borçlu olmak ne büyük bir utanç! Cicero, Catilina'nın hançerlerinden -bunlar Cicero'da vatanı hedef alıyordu- kurtulduğu anda düşmüş olsaydı, kurtarıcı unvanıyla cumhuriyeti kurtarmış olduktan sonra ölmüş olsaydı, hatta kızını mezarda izlemiş olsaydı, daha da mutlu ölebilirdi: yurttaşların başına çekilen kılıçları görmüş olmayacaktı, kurbanlarının mallarını paylaşan katilleri -kurbanlar kendi ölümlerinin bedelini böyle ödüyorlardıgörmüş olmayacaktı, haraç mezat satılan konsül terekelerini, katliamları, devlet hazinesinden desteklenen soygunculukları, savaşı, yağmayı, bunca yeni Catilina'yı görmüş olmayacaktı. Caton, Kıbrıs'tan dönüşünde, kraliyet mirasını düzenlemeye geldiğinde, kendisiyle beraber getirdiği ve iç savaş konusu olacak hazinelerle birlikte bile olsa, sulara gömülmüş olsaydı, bu onun için bir mutluluk olmayacak mıydı?" Hiç değilse, hiç kimsenin Caton'a karşı bir cürüme kendini kaptıramayacağı düşüncesini beraberinde götürmüş olacaktı. Ne yazık! Sadece birkaç yıl, hem bireysel hem de ulusal özgürlüğün timsali olan bu adamı, Sezar'la bozuşmak ve Pompeius'a bağlanmak zorunda bıraktı.

Oğlunun vakitsiz ölümü ona hiçbir haksızlığa yol açmadı: ölüm onu da, kesin olarak, bütün kötülüklerden masun kıldı."

---

"Işığın görüldüğü andan itibaren ölüme doğru yol da başlar, ölümcül sınıra doğru gidilir ve gençliği uzatan yıllar yaşamı da o kadar kısaltır. Çocukluk olsun, gençlik çağı olsun, her yaş bizi mezara doğru sürmesine karşın, biz sadece ihtiyarların defterlerinin dürülmüş olduğuna, sadece çökmüş insanların toprağa eğilmiş olduklarına inanırız, bu bizim evrensel hatamızdır."

---

"Ateş ne denli parlarsa o denli çabuk söner; inatçı ve iyi yanmayan bir odunla karşılaştığında ve alevi yoğun bir duman tabakasını zorla yarıp geçtiğinde daha çok sürer: ateş karşılaşacağı birçok engellerden dolayı devam eder. Karakterlerimiz de aynı durumdadır: ne kadar parça atarlarsa o kadar az süregiderler; zira bir şeyin gelişme olanağı olmadığında gerileyip sona ermesinden uzaklaşmış olmaz."

---

"Gönenç bir bilgeyi, kara bahtının onu yere devirmesinden daha çok yükseltemez, yüceltemez. Zira bilge hep kendine güvenir sadece, hoşnutluğu hep kendinde aramaya çalışır."

---

"Ben sadece kendim oldum, ama bu, bilgelerin kılavuzluğu ile bütün sıkıntılarımı dindirmeye yetti: Bir kampta -bu kampta oturanlar, onları çeviren şundan bundan kendilerini korumasını en iyi bilenlerdir- bir sığınak aradım. Feleğin bütün devinimlerini, bütün saldırılarını uzaktan sezinleyecek tarzda, bana sürekli nöbet tutmasını ve gözetlemesini salık veren bu kampın insanlarıdır. Bu felek, bu talih sadece onun eline geçirdiği insanlar için korkunçtur; ona karşı her zaman hazır olursak saldırısına da kolayca dayanırız. Düşman ansızın saldırırsa böyle devirir bizi; ama çok önceden savaşa hazır olduğumuzda, her zaman savaşa eşlik eden kargaşaya rağmen, ilk sarsıntıya dayanmak için elverişli bir durumda, sağlam ve dengeli oluruz. Asla talihe güvenmedim, sessiz sakin olduğu zaman bile; o bana zenginlik, saygınlık, ün ve sayısız lütuflar bağışladı, ama ben hiç sarsılmadan onları geri vermesini de bildim: kendimden çok uzakta tutuyordum onları. Bundan dolayı talih onları giderdi benden, söküp almadı. Ters talih ancak başarıdan sarhoşluğa kapıldığımızda ezer bizi. Kendilerini talihin armağanlarına verenler, bunları kişisel ve sürekli varsıllıklar gibi görenler ve insanları hayran bırakan unvanlar edinenler, dengeli bir hazzın ne olduğunu bilmeyen çocuksu gururları geçici olduğu kadar düş kırıcı da olan bu eğlencelerden yoksun olduğunu görür görmez, bitkinliğe ve umutsuzluğa düşerler. Ama gönencin, refahın hiç şişirmediği insan aksiliklerin ağırlığı altında yılgınlığa kapılmaz. O, mutluluğun bağrında bile güçlerini talihin darbelerine karşı ölçtüğü için, her iki yazgıya karşı alt edilemez bir ruhla ve her sıkıntıya karşı bir sabırla karşılık verir. Bana gelince, ben insanların sadece sahte zenginliklere can attıklarını düşündüm her zaman, tecrübe de bana gösterdi ki arzularının nesneleri boştur, görkemli ve aldatıcı renklerle boyanmıştır, bu renklerin içinde yüzeye uygun olabilecek hiçbir şey yoktur; bugün kötülük denilen şeyde, ben kamuoyunun ürkütücü ve korkutucu gördüğü şeyleri hiç görmüyorum. Kuşkusuz sözcüğün kendisi, evrensel bir önyargıdan dolayı, kulağı amansız yaralar; duyulduğu zaman, uğursuz ve tiksindirici bir şeyi vardır bu sözcüğün: yığınlar da kötülük hakkında böylece karar verdiler. Ama yığınların kararları bilgeler tarafından genellikle yürürlükten kaldırılırlar."

---

"Sizin herhangi bir talihsizliğe direnecek gücünüz varsa, bütün talihsizliklere karşı da gücünüz var demektir; erdem bir ruhu çelikleştirdiği andan itibaren, hiçbir silah ona işlemez artık."

---

"Zira sevilen bir varlığı yitirdiğimizde kendimizi sonu gelmez bir acıya birakmamız saçma bir hatırsayarlıktır; hiçbir acı duymamak da insanlık dışı bir duygusuzluk olurdu: duyguyu ve aklı bağdaştırmanın en iyi yolu, acıları hissetmek ve onları boğmaktır"

---

"Büyük bir asker, tehlikeli anlarda, komutanlarının yılgınlığı askerlerinin yılgınlığına yol açmasın diye, kendini kasten neşeli gibi gösterir ve endişelerini sahte bir neşe görüntüsü altında gizler. Senin durumun da tamamen aynı: duygularının tam zıddı bir görünüm almakta hiç duraksamıyor. Elinden geliyorsa, üzüntünü tamamen ortadan kaldır; değilse, bu üzüntüyü ta içine göm, dışarda patlayacak hiçbir şey bırakma ve kardeşlerinin seni örnek olarak aldıkları şeye çok dikkat et: onlar senin yapacağın her şeyi iyi bulacaklar ve ruhlarını senin yüzünün imgesine göre belirleyeceklerdir. Onlar için teselli olduğun gibi, onları da teselli etmelisin: oysa, sen kendi acına teslim olursan, onların acısına da engel olamayacaksın."

---

"Büyük bir baht, büyük bir köleliktir. Heveslerinin peşinde olamazsın asla: ilgilenecek binlerce şey, tasnif edilecek binlerce dilekçe vardır."

---

"Bir kardeşin olduğuna sevinmek, onu yitirdiğine üzülmekten daha doğru olacaktır."

---

"X/Her şeyde adalet kaygısı taşıyan senin için, bir başka etkili teselli de, böyle bir kardeşi yitirmekle bir zarara uğradığını değil de, bu kadar uzun süre ve bu kadar dolu bir şekilde onun sevgisini kazanarak bir lütfun nesnesi olduğunu sana söylemek olacaktır. Lütuflarını özgürce kullanmasını sizi minnettar kılan kişiye bırakmamak haksız olmaktır; kabul edilen şeyde bir hayır görmemek ve geri verilen şeyde bir kayıp görmek çok açgözlü olmaktır. Bir yararın sona ermesini zarar olarak nitelendirmekte nankörlük vardır, sadece mevcut iyiliklerden zevk alınabileceğine inanmak, geçmiş hazlardan o denli hoşlanmamak ve sona ermelerinden artık kaygılanmak zorunda kalmadığımıza göre, bizi terk eden zevkleri daha sağlam olarak değerlendirmemek aptallık olmaz mı? Zevklerimizi ancak sahip olduğumuz ve gördüğümüz şeyden elde edebileceğimizi sandığımız ve sahip olduğumuz şeyi yok saydığımız zaman onları fazla sınırlandırmış oluruz; zira her zevk bizi çok çabuk terk eder: kaçıp gider, daha geldiği zaman geçmiştir. Şimdi hayal gücümüzle yeniden geçmişe dönelim; vaktiyle tattığımız bütün zevkleri anımsayalım ve bıkmadan onların üzerinde düşünelim: sevinçlerimizin anısı onların gerçekliğinden daha sürekli ve daha sadıktır."

---

"Ego cum genui, tum moriturum solui.
(Doğarken öleceğini de biliyordum onun.)"