daily pastebin goal
31%
SHARE
TWEET

historia klasuwka onet

a guest Mar 22nd, 2019 71 Never
Not a member of Pastebin yet? Sign Up, it unlocks many cool features!
  1. Ważne pojęcia:
  2.  
  3. Mezoameryka – tereny od środkowego Meksyku do północnej Panamy
  4.  
  5.  
  6. Majowie – zamieszkiwali półwysep Jukatan (od dzisiejszego południowego Meksyku po Salwador); podstawową jednostka społeczną był klan na czele z naczelnikiem wywodzącym się z rodzimej arystokracji; Majowie nazywani są „Grekami Nowego Świata” ze względu na osiągnięcia – znali pismo, rozwinęli matematykę (stosowali cyfrę zero), wytwarzali przedmioty ceramiczne, znali obróbkę metalu, posługiwali się kalendarzem, wznosili wspaniałe budowle; największe miasta Majów to: Tikál, Mayapán
  7.  
  8.  
  9. Aztekowie – zamieszkiwali teren dzisiejszego środkowego Meksyku; ich stolicą był Tenochtitlán; rozwinęli rolnictwo, rzemiosło i handel; wznosili potężne budowle, potrafili doprowadzać wodę do miast
  10.  
  11.  
  12. Inkowie – w XV w. stworzyli państwo w Ameryce Południowej ze stolicą w Cuzco; potrafili budować drogi i miasta na wysokości ponad 2 tys. m n.p.m. (np. Machu Picchu w Andach); rozwinęli rolnictwo (uprawa tarasowa na stokach gór), handel i górnictwo; potrafili przeprowadzać operacje chirurgiczne
  13.  
  14.  
  15. Państwo Wielkiego Mogoła – powstało w XVI w. na terytorium Indii ze stolicą w Delhi; muzułmańscy feudałowie otrzymywali od władcy nadania ziemskie, za co zobowiązani byli do służby wojskowej; na początku XVIII w. państwo rozpadło się na drobne państwa
  16.  
  17.  
  18. Cywilizacje afrykańskie – w XIV-XV w. na południe od Sahary powstały silne państwa Mali i Songhaj; na wschodzie powstała Etiopia (Abisynia) – państwo chrześcijańskie
  19. Animizm – wara, że nieśmiertelną duszę mają ludzie oraz zwierzęta i rośliny; ze światem duchów kontaktowali się szamani
  20.  
  21.  
  22. Mapa Toscanellego – w XV w. włoski matematyk i astronom Paolo dal Pozzo Toscanelli opracował mapę, według której płynąc na zachód z Europy można dotrzeć do Indii; mapa nie uwzględniała nieznanej Europejczykom Ameryki
  23.  
  24.  
  25. Wyprawy portugalskie – Henryk Żeglarz (odkrycie ziem wzdłuż wybrzeża Afryki, np. Azory, Madera, Wyspy Kanaryjskie); Bartolomeu Diaz (w 1487 r. dopłynął do Przylądka Burz – Przylądek Dobrej Nadziei); Vasco da Gama (dotarł do Indii, zajął Kalikat); Pedro Cabral (w 1500 r. dotarł do wybrzeży Brazylii)
  26.  
  27.  
  28. Wyprawy organizowane przez władców hiszpańskich – Krzysztof Kolumb (w 1492 r. odkrył Amerykę; Amerigo Vespucci (opisał wybrzeże Ameryki, stąd od jego imienia odkryty przez Kolumba kontynent nazwano Ameryką); Ferdynand Magellan (zorganizował podróż dookoła Ziemi)
  29.  
  30.  
  31. Konkwista – wyprawy zbrojne organizowane przez Europejczyków w celu zdobycia nowych ziem i kolonizowania nowo odkrytych kontynentów; konkwistadorzy wyniszczyli dawne cywilizacje (np. Majów, Azteków, Inków); Vasco Balboa (dotarł do dzisiejszej Panamy); Hernán Cortés w 1519 r. rozpopodbił Meksyk; Francisco Pizarro zdobył państwo Inków; zdobywcy krwawo rozprawiali się z miejscową ludnością, wykorzystywali do ciężkiej niewolniczej pracy, przywlekli na tereny Ameryki choroby zakaźne (np. dżuma, ospa, tyfus), które dziesiątkowały ludność
  32.  
  33.  
  34. Dualizm gospodarki europejskiej – od XVI w. nastapił podział w gospodarce na: gospodarkę towarowo-pieniężną w Europie Zachodniej i folwarczno-pańszczyźnaianą (rolniczą) w Europie Wschodniej
  35.  
  36.  
  37. Gospodarka Europy XVI w. – rozwój demograficzny, migracje ludności w Europie oraz na nowe kontynenty w poszukiwaniu pracy lub ziem pod uprawę, rozwój miast (zwłaszcza portowych); rozwój techniki w sukiennictwie (udoskonalono warsztaty tkackie), hutnictwie i rzemiośle (wykorzystanie koła wodnego), w żeglarstwie (konstrukcja okrętów i ich wyposażenie); rozkwit drukarstwa; powstawanie nowych szlaków handlowych i kompanii handlowych; rozwój banków oferujących kredyty; powstanie giełdy
  38.  
  39.  
  40. Grodzenia w Anglii – proces w rolnictwie w Anglii polegający na przekształcaniu gruntów ornych w pastwiska dla owiec, ogrodzone murkami; zapotrzebowanie na wełnę wiązało się z rozwojem sukiennictwa oraz aktywizacją gospodarczą szlachty, która zaczęła inwestować w zakłady włókienicze
  41.  
  42.  
  43. „Rewolucja cen” - napływ kruszców, z których bito monety, spowodował wzrost ilości pieniędzy w obiegu i spadek wartości pieniądza (inflacja); zwiększenie się liczby ludności, rozwój miast i zmniejszenie się ilości ludności wiejskiej w Europie Zachodniej miały wpływ na duże zapotrzebowanie na żywność, stąd gwałtownie wzrastały ceny zboża, a nie zmieniły się na wyroby rzemieślnicze i niezmienne pozostały wynagrodzenia dla pracowników najemnych (tzw. nożyce cen); skutkiem zjawiska było m.in. zubożenie niższych warstw społecznych, bogacenie się właścicieli ziemskich, czerpiących dochód z pracy pańszczyźnianej chłopów
  44.  
  45.  
  46. Mecenat artystyczny – opieka i wsparcie finansowe udzielane artystom przez władców, papieży, arystokrację lub bogaty patrycjat, np. rody Medyceuszy, Sforzów
  47.  
  48.  
  49. Renesans (odrodzenie) – epoka w kulturze, której kolebką były Włochy na przełomie XIV i XV w., a w XVI w. idee renesansu rozwinęły się w całej łacińskiej Europie; wzorcem dla epoki stały się osiągnięcia starożytności; w centrum zainteresowania humanistów był człowiek (antropocentryzm); wynalazek druku Jana Gutenberga upowszechnił książki; prekursorami renesansu w literaturze byli: Dante Alighieri, Giovanni Boccaccio, Francesco Petrarka
  50.  
  51.  
  52. Najwybitniejsi przedstawiciele renesansu – Erazm z Rotterdamu (niderlandzki filozof i humanista, autor „Pochwały głupoty”, w którym krytykował panujące stosunki społeczne); Niccolò Machiavelli (autor traktatu o władzy „Książę”, w którym zawarł ideę „cel uświęca środki” – makiawelizm); Thomas More (autor „Utopii”, nazywany „ojcem socjalizmu utopijnego”); Tommaso Campanella (w dziele „Miasto Słońca” przedstawił społeczeństwo utopijne, gdzie nie ma własności prywatnej); Jean Bodin (w dziele „Sześć ksiąg o Rzeczpospolitej” zawarł podstawy monarchii absolutnej);
  53.  
  54.  
  55. Literatura renesansu – François Rabelais („Gargantua i Pantagruel”), Miguel Cervantes („Don Kichot”), Baltazar Casiglione („Dworzanin”), Łukasz Górnicki („Dworzanin polski”)
  56.  
  57.  
  58. Malarstwo renesansu – Leonardo da Vinci („Mona Lisa”, „Dama z łasiczką”, „Ostatnia Wieczerza”; wszechstronnie uzdolniony człowiek renesansu), Michał Anioł (freski w Kaplicy Sykstyńskiej, rzeźby: „Dawid”, „Pieta”); Sandro Botticelli („Narodziny Wenus”); Rafael Santi („Szkoła ateńska”, malarz Madonn); Peter Bruegel Starszy; Albrecht Dürer; Hans Holbein
  59.  
  60.  
  61. Architektura renesansu – Filippo Brunelleschi (projekt kopuły katedry we Florencji); Donato Bramante (Bazylika św. Piotra w Rzymie, kaplica Tempietto przy kościele San Pietro in Montorio); Michał Anioł (kopuła Bazyliki św. Piotra w Rzymie); Donatello – rzeźbiarz („Dawid”)
  62.  
  63.  
  64. Nauka renesansu – Miguel Servet (lekarz, farmaceuta); Paracelsus (badał procesy chemiczne zachodzące w organizmie człowieka); Mikołaj Kopernik (w dziele „O obrotach sfer niebieskich” przedstawił teorię heliocentryczną, był lekarzem, ekonomistą, inżynierem); Galileusz (astronom, zwolennik teorii kopernikańskiej, twórca nowożytnej fizyki, prześladowany przez Inkwizycję)
  65.  
  66.  
  67. Reformacja – rozłam w Kościele katolickim zapoczątkowany wystąpieniem Marcina Lutra w 1517 r. przeciwko odpustom; Kościół krytykowano także za niski poziom moralny i intelektualny duchowieństwa, za popieranie rodzin (nepotyzm), kupowanie stanowisk kościelnych (symonię), za gromadzenie dóbr materialnych i pobieranie opłat, za zaangażowanie w politykę i wojny; upadek autorytetu papiestwa; na rozwój reformacji miał wpływ renesans i upowszechnienie druku
  68.  
  69.  
  70. Luteranizm (Kościół ewangelicko-augsburski) – Marcin Luter, Filip Melanchton; głosił, że wiara wiedzie do zbawienia, a źródłem wiary jest Pismo Święte, czytane i komentowane samodzielnie przez wiernych; likwidacja zakonów, celibatu, kultu świętych, sakramentów (z wyjątkiem chrztu i komunii pod dwiema postaciami)
  71.  
  72.  
  73. Anabaptyzm - Tomasz Münzer; radykalny nurt luteranizmu głoszący ideę „Królestwa Bożego” na ziemi, gdzie brak własności prywatnej i podziału na klasy społeczne; wpływ na wojnę chłopską w Niemczech w 1525 r.
  74.  
  75.  
  76. Kalwinizm (Kościół ewangelicko-reformowany) – w 1536 r. Jan Kalwin w traktacie Urządzenie religii chrześcijańskiej przedstawił doktrynę: źródłem wiary jest Biblia, teoria predestynacji, czyli podziału ludzi przez Boga na wybranych i potępionych – przejawem łaski Bożej jest cnotliwe życie, modlitwy i czytanie Biblii, praca, rezygnacja z przyjemności; kalwinizm głosił surowe zasady moralne; Kościołem kierował konsystorz składający się z osób duchownych i świeckich, który nadzorował wiernych i mógł ich karać; we Francji wyznawców kalwinizmu nazywano hugenotami
  77.  
  78.  
  79. Anglikanizm – Akt supremacji w 1534 r. króla Henryka VIII ustanowił Kościół anglikański, na czele którego stał władca; zerwano z papiestwem; konfiskata dóbr kościelnych, rozwiązanie zakonów, komunia pod dwiema postaciami, wprowadzono język angielski do liturgii; pozostawiono zasady i hierarchię duchownych katolickich
  80.  
  81.  
  82. Sobór trydencki – obradował w latach 1545–1563; zapoczątkował kontrreformację, czyli walkę z herezją; sformułowano dogmaty wiary: zachowano 7 sakramentów, oddawanie czci Matce Bożej i świętym, uznano, że wiara i dobre uczynki wiodą do zbawienia; położono nacisk na dyscyplinę wśród duchownych oraz podniesienie ich poziomu umysłowego i moralnego, wprowadzono obowiązek kształcenia duchownych, zachowano celibat, nakazano noszenie sutanny, wprowadzono obowiązek przebywania i wizytacji diecezji przez biskupów, nakazano zakładanie szkół parafialnych i prowadzenie ksiąg parafialnych
  83.  
  84.  
  85. Zakon jezuitów (Towarzystwo Jezusowe) – założony przez Ignacego Loyolę, zatwierdzony przez papieża Pawła III w 1540 r.; obok zwykłych ślubów zakonnicy składali ślub bezwzględnego posłuszeństwa papieżowi; mieli ogromny wpływ na szkolnictwo, na władców (byli ich spowiednikami), szerzyli wiarę na innych kontynentach
  86.  
  87.  
  88. Karol V Habsburg – mówił, że w jego monarchii „nigdy nie zachodzi słońce”, ponieważ rządził w: Austrii, Niemczech, Czechach, Królestwie Węgier, Hiszpanii, królestwie Neapolu, księstwie Mediolanu, Niderlandach i w posiadłościach kolonialnych; w 1556 r. abdykował i monarchia habsburska podzieliła się na dwie linie: austriacką i hiszpańską
  89.  
  90.  
  91. Sacco di Roma (złupienie Rzymu) – w 1527 r. splądrowanie i zniszczenie Rzymu przez wojska cesarza Karola V Habsburga, które wkroczyły na Półwysep Apeniński w odpowiedzi na przystąpienie państewek włoskich do ligi antycesarskiej
  92.  
  93.  
  94. Rewolucja w Niderlandach – 1576 r. – zawarto w Gandawie porozumienie (pacyfikacja gandawska),na mocy którego niderlandzkie prowincje północne i południowe miały wspólnie walczyć z Hiszpanią o niepodległość; w 1579 r. prowincje południowe połączyły się w tzw. unię w Arras (potwierdziły zachowanie religii katolickiej i uznały władzę Hiszpanii), zaś prowincje północne zawarły unię w Utrechcie, potwierdzoną w 1588 r.: siedem prowincji północnych połączonych unią w Utrechcie ogłosiło Republikę Zjednoczonych Prowincji Niderlandów – w 1609 r. Holandia uzyskała niepodległość
  95.  
  96.  
  97. Elżbieta I Wielka – córka króla Anglii Henryka VIII z dynastii Tudorów i Anny Boleyn; ugruntowała protestantyzm w Anglii; za jej panowania pokonano Wielka Armadę hiszpańską w 1588 r., rozwinięto żeglugę morską i rozpoczęto podbój kolonialny; była ostatnią władczynią z dynastii Tudorów
  98.  
  99.  
  100. Iwan IV Groźny – z dynastii Rurykowiczów; w 1547 r. ogłosił się carem Wszechrusi; powiększył obszar Cesarstwa Rosyjskiego o chanaty astrachański, kazański i syberyjski; chciał zdobyć wpływy nad Morzem Bałtyckim; prowadził rządy terroru - polityka „opriczniny” skierowana była przeciwko bojarom, którym odbierano ziemię i wpływy na losy państwa; otoczenie się władcy zwolennikami zwanymi opricznikami
  101.  
  102. Ważne daty:
  103.  
  104. 1471 r. – przekroczenie równika przez Portugalczyków
  105. 1487 r. – Bartolomeu Diaz dotarł do Przylądka Burz (Dobrej Nadziei) na południu Afryki
  106. 1492 r. – odkrycie Ameryki przez Krzysztofa Kolumba
  107. 1494 r. – traktat w Tordesillas pomiędzy Portugalią i Hiszpanią ustalający podział stref wpływów w Nowym Świecie
  108. 1497 r. – Giovanni Caboto (John Cabot) pod banderą króla Anglii dotarł do Nowej Funlandii i Labradoru
  109. 1497-1498 – pierwsza wyprawa Vasco da Gamy wzdłuż wybrzeży Afryki do Indii
  110. 31 października 1517 r. – wystąpienie Marcina Lutra w Wittemberdze, początek reformacji
  111. 1519 r. – zdobycie państwa Azteków przez Hernána Cortésa
  112. 1519-1522 – pierwsza podróż dookoła świata (Ferdynand Magellan)
  113. 1525 r. – bitwa pod Pawią; król Francji Franciszek I poniósł klęskę w starciu z wojskami cesarza Henryka V Habsburga
  114. 1526 r. – bitwa pod Mohaczem, w której zginął Ludwik Jagiellończyk, król Czech i Węgier w starciu z wojskami tureckimi
  115. 1531 r. – powstanie giełdy w Antwerpii
  116. 1534 r. – Akt supremacji Henryka VIII – początek Kościoła anglikańskiego
  117. 1545–1563 – Sobór trydencki
  118. 1555 r. – pokój religijny w Augsburgu; zasada obowiązująca w państwach niemieckich - „czyj kraj, tego religia”
  119. 1559 r. – pokój w Cateau-Cambrésis zakańczył długoletnie „wojny włoskie” (od 1494 r.)
  120. 1571 r. – klęska floty tureckiej w bitwie pod Lepanto w starciu z siłami Ligi Świętej, zawiązanej przez Hiszpanię, Wenecję i Państwo Kościelne
  121. 23/24 sierpnia 1572 r. – rzeź hugenotów w noc św. Bartłomieja w Paryżu
  122. 1581 r. – reforma kalendarza ogłoszona przez papieża Grzegorza XIII
  123. 1587 r. – pierwszy edykt wydany przeciwko chrześcijanom w Japonii
  124. 1588 r. – pokonanie przez Anglików Wielkiej Armady hiszpańskiej
  125. 1600 r. – powstanie angielskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej, która zdominowała handel z Indiami
RAW Paste Data
We use cookies for various purposes including analytics. By continuing to use Pastebin, you agree to our use of cookies as described in the Cookies Policy. OK, I Understand
 
Top