ADHD - redaktor wyborczej vs dr Jóźwiak

W Polsce jest ogromny brak zrozumienia ADHD. Mam 1,4 tys. pacjentów, oni na co dzień spotykają się z komentarzami, że "w przeszłości to się takie choroby pasem wybijało", że sobie to wymyślili, bo nie chce im się pracować albo chcą się odurzać. - mówi psychiatra w dyskusji o tekście nt. nadużywania leku na tę przypadłość.
Ten artykuł czytasz w ramach bezpłatnego limitu
Mój tekst pt. „Leki na ADHD brane jak cukierki" wywołał falę dyskusji i krytyki. Mocno przyczynił się do niej list dr. hab. n. med. Jarosława Jóźwiaka, psychiatry, prezesa Stowarzyszenia „Bliżej ADHD", który zaprotestował przeciwko sposobowi, w jaki opisałem problem nadużywania leku na to zaburzenie – metylofenidatu. W jego opinii był on krzywdzący dla osób cierpiących z powodu tego zaburzenia i bagatelizował problem ADHD w Polsce. Postanowiliśmy skonfrontować swoje opinie.


ADHD LEKI PSYCHIATRIA ZDROWIE PSYCHICZNE ŻYĆ LEPIEJ. PSYCHOLOGIA CODZIENNIE
Aleksander Sławiński: W ciągu ostatnich dwóch dni dostałem dziesiątki wiadomości i e-maili krytykujących mój tekst, atakujących mnie osobiście, a nawet grożących mi. Wiele osób dowiedziało się o nim po pana proteście. Część – co wnioskuję po treści komentarzy i wiadomości – nawet go nie przeczytała, uznając, że neguję w nim istnienie ADHD.
Jarosław Jóźwiak: Po pierwsze, zdecydowanie potępiam jakiekolwiek formy agresji w pana kierunku. Widziałem komentarze pod moimi postami na Facebooku i faktycznie nie każdy autor miał wiedzę, o czym jest tekst.

Ale jednocześnie bardzo wielu ludzi przeczytało go dokładnie i poczuło się nim dotkniętych osobiście. Myślę, że mieli dobre powody. Bo artykuł jest napisany w tonie lekceważącym i przedstawia osoby cierpiące na ADHD w negatywnym świetle.

Już sam początek tekstu i tytuł o tym świadczą. Pisze pan, że osoby z ADHD „łykają tabletki jak cukierki" i „znalazły wyjaśnienie dla swoich problemów". To jest pejoratywne sformułowanie, nic dziwnego, że wiele osób poczuło się dotkniętych.

Psychotropy na wyciągnięcie ręki. Bez recepty, bez pytań i bez wstydu
Pisząc o „znalezieniu wyjaśnienia", miałem na myśli to, że osoby z deficytem koncentracji, od lat nazywane „zapominalskimi" czy „roztrzepanymi", znalazły w końcu odpowiedź na przyczynę swych problemów. Znaczenie tego wyrażenia miało być pozytywne – nauka wyjaśniła, że może to wynikać z przyczyn neuronalnych.
– Tak, ale można to sformułować zupełnie inaczej. Stwierdzić, że odnalazły one wreszcie zrozumienie swojego problemu. Podobnie jeśli chodzi o przedstawianie metylofenidatu jako narkotyku. A w Polsce mamy najniższą w Europie rozpoznawalność ADHD.

No ale musi pan przyznać, że jest to pochodna amfetaminy i podobnie jak ona oddziałuje na układ dopaminergiczny. Jest stymulantem. To są sformułowania zaczerpnięte z opisów naukowych.
– Tak, jest stymulantem, ale to nie oznacza, że jest narkotykiem. Oczywiście, że ktoś może go nadużywać, ale w Polsce to jest naprawdę marginalny problem. Ludzie z ADHD nieraz słyszeli od psychiatrów, że nie wypiszą im „narkotyków". Są traktowani jak ludzie gorszej kategorii. Znają złośliwe komentarze od farmaceutów, a ten lek wcale nie jest łatwo dostępny ani tani.

A teraz jeszcze „Wyborcza", zamiast opisać to, z jakimi problemami się zmagają, opowiada o garstce osób stosujących lek niezgodnie z przeznaczeniem. To tylko pogłębia ten problem, stygmatyzuje ich.

W żadnym fragmencie nie sugeruję, że ADHD jest problemem wydumanym, nie obwiniam żadnej grupy o nadużycia. To tak, jakby twierdził pan, że skoro alarmuję, że mamy w Polsce problem z pijanymi kierowcami, piszę, że każdy kierowca jeździ pod wpływem. Uznałem, być może niesłusznie, że wszyscy wiedzą, czym jest ADHD.
– Widzi pan, panu się to wydaje oczywiste, ale w Polsce jest ogromny brak zrozumienia tego zaburzenia. Mam ok. 1,4 tys. pacjentów pod opieką, oni na co dzień spotykają się z komentarzami, że „w przeszłości to się takie choroby pasem wybijało", że sobie to wymyślili, bo nie chce im się pracować albo chcą się odurzać.

Bardzo ważnym elementem terapii ADHD jest psychoedukacja. Gdy opowiadam o naturze tego zaburzenia, wiele osób robi wielkie oczy. Nawet jeśli podejrzewają je u siebie, to nie zdają sobie sprawy, jakie są jego konsekwencje i jak jest częste. W mojej ocenie, pisząc tego typu tekst, należałoby poświęcić więcej uwagi ich odczuciom, a o nadużywaniu napisać może dwa akapity. Tutaj proporcje są odwrócone.

Idąc tym tropem, nie powinno się mówić o tym, że młodzież traktuje xanax jak używkę rekreacyjną, bo w ten sposób stygmatyzujemy osoby cierpiące na zaburzenia lękowe. Właściwie wykluczamy rozmowę o patologiach.
Polacy masowo biorą xanax. "Rekreacyjnie, nie po to, żeby się leczyć". Potem idą na detoks. Jak to zatrzymać?
– Problem w tym, że zaburzenia lękowe czy depresja są przypadłościami dobrze znanymi w społeczeństwie, uznanymi za prawdziwe. A osoby z ADHD cały czas muszą walczyć o dostrzeżenie. Poza tym trudno mi sobie wyobrazić, że ktoś będzie brał rekreacyjnie lek, który tak trudno dostać. Paczka 30 tabletek concerty kosztuje prawie 100 zł. Amfetamina – 50 zł za gram. Po co ktoś miałby to robić? Pomijam długi czas oczekiwania na wizytę u mnie i koszt wizyty.

Bo jest legalna. Concertę można bez problemu kupić w Czechach. W niższej cenie. Proszę sobie przejrzeć fora narkotykowe w internecie, czaty na Telegramie. Tam jest wiele przepisów na różne mieszanki z metylofenidatem. Skala jest poważna. I cierpią na tym osoby, które naprawdę go potrzebują, bo przez to ten lek zostaje zdyskredytowany. W zamierzeniu chciałem właśnie pomóc osobom z ADHD. Tak jak w przykładzie z xanaxem. Ci, którym realnie mógłby pomóc, zwłaszcza osoby młode, będą mieli opory, by go przyjmować, bo kojarzy im się z ćpaniem i piosenkami hiphopowymi. Nie chcę, by tak się stało z metylofenidatem. Także po tekście dostawałem listy od osób opisujących swoją spiralę uzależnienia albo tych, które dostały lek mimo swych wcześniejszych problemów z używkami.
– Mimo wszystko uważam, że misją mediów jest najpierw uświadomienie społeczeństwu, że problem ADHD jest poważny. Będę to powtarzał jak katarynka: mamy najniższy poziom diagnozowania w Europie. Jesteśmy pod tym względem naprawdę do tyłu. Dziennikarz powinien brać pod uwagę, że jego teksty mogą zostać zinterpretowane inaczej, niż założył. Rozumiem, że nie jest pan negacjonistą, że traktuje pan ten problem serio. Niestety, w moim odczuciu i w odczuciu wielu osób z tekstu wynikało coś innego.

Lewa matura, prawo jazdy, psychotropy. Telegram stał się centrum nielegalnego handlu
Tekstów na ten temat jest już bardzo wiele. „Wyborcza" napisała dziesiątki artykułów, w których autorzy pochylają się nad zmaganiami osób z ADHD. Ja chciałem pokazać tę drugą stronę. Bo uważam, że o złu trzeba rozmawiać, zanim stanie się ono powszechne. Być może napisałem zbyt ostro, ze zbyt małą dozą empatii. Ale wszystko jest oparte na rozmowach z prawdziwymi ludźmi. Krytykowane słowa o „euforii" to cytat z użytkowników.
– Jak na razie Polska jest krajem o bardzo restrykcyjnej polityce, jeśli chodzi o wypisywanie leków psychotropowych. A ostatnie reformy Ministerstwa Zdrowia tylko ich przepisywanie utrudniły. Więc proszę się nie dziwić, że wiele osób poczuło się urażonych. Choć oczywiście między hejtem a krytyką granica bywa cienka, zwłaszcza w mediach społecznościowych. Najważniejsze, by zawsze dyskutować, a nie obrażać się nawzajem.

"Zapominam, zawalam terminy, nie ogarniam prostych rzeczy". Coraz więcej dorosłych Polaków słyszy diagnozę: ADHD
Na koniec pytanie: jak wobec tego pan zdefiniowałby ADHD?
– ADHD to zaburzenie neurorozwojowe, znane od ok. 250 lat. Diagnostykę prowadzi specjalista przeszkolony w tym zagadnieniu. U dorosłych często stosuje się w tym celu kwestionariusz do ustrukturyzowanego zbierania wywiadu typu DIVA, zawsze wypełniany przez specjalistę.

Głównymi formami leczenia ADHD są terapia behawioralna i farmakoterapia oparta przede wszystkim na pochodnych amfetaminy, choć lek zawsze dobiera specjalista. Stosowanie powyższej terapii zmniejsza ryzyko powikłań ADHD, takich jak depresja czy uzależnienie.