Guest User

Politiek ongeduld; over links-extremisme en het Gron. gas

a guest
Sep 1st, 2018
360
Never
Not a member of Pastebin yet? Sign Up, it unlocks many cool features!
  1.  
  2.  
  3. Politiek ongeduld; over links-extremisme en het Groninger gasdossier
  4.  
  5. Geweldloos. Dat beloofden de actievoerders te zijn bij Code Rood, het protest tegen de gaswinning in Groningen dat deze week plaatsvond. Maar inlichtingen- en veiligheidsdiensten zijn daar allerminst gerust op. Zij vrezen dat dergelijke actiekringen de kraamkamer vormen voor gewelddadige eenlingen.
  6.  
  7. ‘Over tien jaar komt de terroristische dreiging ook uit de milieuhoek’, voorspelde prof.dr. Paul Abels enige jaren geleden. Hij is hoofd van de afdeling analyse van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV), en tevens bijzonder hoogleraar inlichtingendiensten aan de universiteit Leiden.
  8.  
  9. Dat was beslist geen overdreven voorspelling, zegt Berrie Hanselman in een gesprek met deze krant. Hanselman werkte 38 jaar lang voor de geheime dienst AIVD en de voorloper BVD als analist van extreemlinkse en extreemrechtse groeperingen.
  10.  
  11. Vorig jaar ging hij met pensioen. Over twee jaar hoopt Hanselman te promoveren op een studie naar ‘de geweldcomponent’ binnen linkse actiekringen. ,,Extreemlinks is gewelddadiger dan rechts-extremisme, want dat is een overzichtelijke groep met het IQ gelijk aan hun schoenmaat. Links is omvangrijker en fanatieker.’’
  12.  
  13. AIVD richtte vizier op Groningen na beving bij Huizinge uit angst voor geweld extremistisch milieuclubs
  14. Lees verder
  15. Hanselman herinnert zich die bijzondere toespraak, tijdens de conferentie Barometer van de dreiging. Tien jaar Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland op 16 december 2015 in Rotterdam. De conferentie over het monitoren van terrorisme was georganiseerd door de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV). Aanwezig waren zo’n driehonderd genodigden, het merendeel werkzaam op het gebied van terrorismebestrijding of het tegengaan van radicalisering.
  16.  
  17. Eén van de sprekers was Paul Abels, afdelingshoofd Terrorisme en Extremisme, Directie Analyse en Strategie van de Nationaal Coördinator terrorismebestrijding en Veiligheid. Hij haalde de dag erna alle kranten, met de voornoemde quote ’Over tien jaar komt de terreurdreiging ook uit de milieuhoek’.
  18.  
  19. ,,Het probleem van klimaatverandering en stijgende zeespiegel wordt steeds urgenter’’, vertelde hij. ,,Daarbij heb je allerlei grote belangen, bijvoorbeeld van de industrie, om maatregelen tegen te houden.’’
  20.  
  21. Uit politiek ongeduld dat het te lang duurt voordat effectieve milieumaatregelen worden genomen, zouden eenlingen binnen kringen van milieuactivisten kunnen overgaan tot vergaande acties. ,,Dat kan gepaard gaan met geweld en terrorisme. Het is zaak om ook deze mensen op tijd in de gaten te krijgen’’, aldus Abels, inmiddels hoogleraar geheime diensten bij de universiteit Leiden.
  22.  
  23. In het ambtelijke verslag van het congres staat Abels voorspelling kort beschreven: ,,Verder voorziet hij een toename van de dreiging rond milieuvraagstukken. Een andere ontwikkeling die van groot belang kan zijn, is volgens Abels de individualisering van de samenleving. Dit ondermijnt de weerstand tegen terrorisme en kan een toename van gewelddadige eenlingen tot gevolg hebben.’’
  24.  
  25.  
  26. Vrijuit spreken
  27. Sinds zijn voorspelling zijn milieukwesties nijpender geworden: extreme hitte, droogte, dramatische sterfte van insecten, het aardgasdossier dat wordt omarmd door radicale milieuactivisten. Komt daarmee ook het door hem voorspelde milieuterrorisme dichterbij? Topambtenaar Abels voelt zich desgevraagd niet vrij om publiekelijk in te gaan op de dreiging die uitgaat vanuit radicale milieuhoek.
  28.  
  29. Maar in de zaal zat Berrie Hanselman, die 38 jaar lang werkte voor de geheime dienst AIVD en voorloper BVD als analist extreemrechts en extreemlinks. Hij mag vrijuit op persoonlijke titel spreken, sinds zijn pensionering vorig jaar. Zijn naam is niet langer staatsgeheim, en dus zijn er geen belemmeringen. We spreken af in een cafeetje in Den Haag, aan het Plein, tegenover het parlementsgebouw.
  30.  
  31. De ex-AIVD’er hoopt over twee jaar te promoveren – onder begeleiding van hoogleraar Abels – aan de universiteit Leiden op een studie naar het geweld binnen extreemlinkse kringen; zijn voormalige aandachtsveld als analist bij de geheime dienst.
  32.  
  33. ,,Ik was erbij toen hij die toespraak hield. Hij borduurde voort op dezelfde lijn als waarop ik zit. In Nederland uitten milieuactivisten zich vooral verbaal sterk, maar de komende tijd is meer te verwachten.’’ Hij wijst naar de actie Code Rood als ijkpunt voor de ontwikkelingen in milieukringen, waar ook erg fanatieke demonstranten uit Berlijn op afkomen.
  34.  
  35. Zijn oude afdeling – twintig medewerkers in het AIVD-gebouw in Zoetermeer – trok in 2014 op zijn aandringen het Groninger aardgasdossier naar zich toe, uit vrees dat binnen actiekringen mensen zouden opstaan die geweld niet schuwen.
  36.  
  37. Met gefronste wenkbrauwen werd gekeken naar de vrijage tussen Groningse demonstranten en actiegroep GroenFront! ,,We hebben er toen in geïnvesteerd, uit vrees dat de gas-infrastructuur werd ontwricht met gewelddadige acties. De ergste angel is er inmiddels wel uit omdat de politiek de aardgasplannen bijstelde, dat scheelt enorm. Maar voor dat moment besloten we toch heel goed kijken wat er zou gebeuren als GroenFront! zich ermee ging bemoeien. Ik had het voorspeld: het kán massaal worden als GroenFront! oproept naar een bepaald punt te gaan, dan hebben ze daar ineens honderden mensen staan. Dan kun je zaken blokkeren; een belangrijk actiemiddel van GroenFront!’’
  38.  
  39. Precies dat scenario voltrok zich deze week bij actie Code Rood in Farmsum.
  40.  
  41. Ecotage
  42. GroenFront! cultiveert haar eigen extreme kant. Op de website omschrijft de groep zichzelf door te citeren uit het BVD jaarrapport 1998: ‘GroenFront! is een nom de guerre [vrij vertaald: strijdkreet] waaronder radicale milieuactivisten van wisselende samenstelling actievoeren.’ GroenFront! beaamt dit volmondig: ‘GroenFront! is een handige naam om te gebruiken voor jouw geweldloze directe actie. Tegelijkertijd is GroenFront! een netwerk van radicale natuurliefhebbers en anarchistische eco-saboteurs geworden’.
  43.  
  44. De oproep voor Code Rood werd gesteund door GroenFront! Vooral bekend vanwege blokkades en bezettingen, schuwt GroenFront! illegale acties niet, zoals sabotage, vergoelijkend ecotage genoemd. Doelwit zijn bijvoorbeeld gentechgewassen, maar ook worden congressen verstoord en machines gesaboteerd.
  45.  
  46. De AIVD volgde jarenlang via openbare bronnen de gangen van GroenFront!-oprichter Peter Polder. ,,Hij heeft op zijn reisjes naar Groningen niet alleen gesproken met normale actievoerders, zoals de Groninger Bodembeweging, maar ook met figuren die méér wilden, maar wie dat precies zijn geweest daar zijn we niet achter gekomen.’’
  47.  
  48. Peter Polder is een alias. Die activistennaam dook deze week weer op. Hij was een van de trainers van het collectief Stroomversnellers die actietrainingen gaven in de aanloop naar de blokkade in Farmsum.
  49.  
  50. Trainingen zoals ‘hoe om te gaan met mentale, fysieke en emotionele stress voor, tijdens en na acties’. Maar ook verhoortraining, ‘een praktische workshop over de verschillende verhoortechnieken van de politie en hoe je daarop het beste kunt reageren’ zonder actiegroepleden te verlinken. Ook waren er oefeningen met tactische manoeuvres of blokkadetechnieken, trainingen ‘illegaal verzet en burgerlijke ongehoorzaamheid’.
  51.  
  52. Peter Polder wordt door het trainerscollectief Stroomversnellers aangeprezen als doorgewinterd actievoerder: ,,Hij heeft aan de wieg gestaan van een aantal nieuwe ngo’s en actiegroepen als GroenFront!, Transition Towns, Peakoil Nederland en Schaliegasvrij Nederland. Zijn drijfveer is mensen laten zien dat als je het goed organiseert en strategisch slim bent, je zelfs de machtigste tegenstanders op de knieën kunt krijgen.’’ Sinds 2014 werkt Peter Polder bij Milieudefensie als organizer voor de energietransitie en tegen gaswinning in Groningen.
  53.  
  54. Poppen aan het dansen
  55. Na de 3,6-aardbeving van 2012 bij Huizinge – die de discussie over aardgaswinning op scherp zette – maakte inlichtingenman Berrie Hanselman zich er hard voor dat er binnen de AIVD aandacht kwam voor het aardgasdossier. ,,Toen we die toestanden kregen, met ook actievoerder John Lanting, heb ik intern gezegd: hier moeten we echt naar kijken, want ik voorspel: binnenkort gaat GroenFront! zich ermee bemoeien en dan heb je de poppen aan het dansen.’’
  56.  
  57. In het Haagse cafeetje antwoordt de ex-AIVD’er onmiddellijk op deze vraag: Hoeveel inspanningen zijn er gedaan door de diensten om te monitoren wat de reactie is van de Groningers op de aardbevingen? ,,Dat is veel. Ik zat er zelf bij, was analist van het team dat zich daarmee bezighield, sinds 2013, 2014. Vorig jaar ben ik met pensioen gegaan.’’ Maar in jaarplannen en -verslagen valt nergens ook maar één zin te lezen dat de dienst actief is op het ‘dossier Groningen’. Hoe zag dat er dan concreet uit, ‘de vinger aan de pols door de AIVD van het aardgasdossier’? ,,Het wordt gedaan door een team dat zich bezighoudt met linkse en rechtse thema’s. Milieuzaken, dat is een vaste tak waarnaar je dan kijkt. Ik zat ook in een Nederlands analistennetwerk, dat eenmaal per jaar zorgt voor een rapport waarin staat met welk fenomeen we het meeste te maken krijgen.’’
  58.  
  59.  
  60. Hanselman schreef een drie pagina’s tellend scenario over de te verwachten maatschappelijke reacties op een denkbeeldige aardbeving van 5,2 waarbij een school instort. ,,In dat scenario was het juni 2018, in een niet nader genoemd Gronings dorpje. Na een schoolreisje komen ouders kun kinderen ophalen in de aula. Op dat moment komt de aardbeving die iedereen vreest. De breuklijn zit precies onder die school en een van de draagmuren begeeft het: 8 doden, 23 zwaargewonden. En dat is opgenomen in dat jaarlijkse analistenrapport. Maar wat ik nog altijd het mooiste vind: een half jaar later zijn ze begonnen met het inspecteren van scholen, hoewel ik niet claim dat dat door mij komt.’’
  61.  
  62. In het scenario voorspelt Hanselman hoe Groningers reageren. ,,Dan geef je aan hoe zich dat allemaal ontwikkelt onder de lokale bevolking en met actiegroepen. Sommigen gaan helemaal over de rooie. En die gaan dan gekke dingen bedenken. Dan krijg je dat het verzet zich gaat opbouwen. Bij de NAM heb je vier grote centrale punten in Groningen waar veel samenkomt. Die kunnen ze dan proberen te saboteren. Ik kan het gemakkelijk bedenken omdat ik al die jaren als analist de gekste dingen heb zien gebeuren door radicale milieuclubs in het buitenland, bijvoorbeeld in Engeland, Zwitserland en Mexico. Uiteindelijk slaat dat over naar hier. In Nederland gebeurt alles altijd vijftien jaar later.’’
  63.  
  64. ,,In 2010 is bij toeval bij een verkeerscontrole in Zwitserland een busje aangehouden, die stampvol gasflessen zat, waarmee activisten een laboratorium van IBM wilden opblazen. Anderhalf jaar later werd een groep in Bristol opgerold die ook dat soort dingen wilde doen. Dat soort extremisten lopen rond in de landen om ons heen, en je zult zien: hun praktijken gaan overwaaien. Daarop moet je altijd beducht zijn, vaak zijn het eenlingen of heel kleine groepjes, tegen wie je moet aanlopen. Ik ben er in ieder geval bang voor.’’
  65.  
  66. Dames op leeftijd
  67. Hoe ver gaat het in kaart brengen van mensen die protesteren tegen de gaswinning? ,,Dat doet de dienst, als het goed is, nog steeds. En natuurlijk de politie. De AIVD heeft ook een lijntje naar de RID, de regionale inlichtingendienst van de politie-eenheid die specifiek inlichtingen verzamelt voor de AIVD.’’
  68.  
  69. Vorig jaar ontstond woede onder Groningers omdat twee dames huisbezoek kregen van agenten in uniform in het avondduister. Die agenten wilden weten wat ze van plan waren met een op Facebook aangekondigde actie. Die boosheid was terecht, zegt Hanselman: ,,Dat was gewoon dom. Die mensen denken dat de politie het overlijden van iemand komt vertellen.’’
  70.  
  71. Het wringt bij Groningers extra, omdat het recht om te protesteren leek te worden ontzegd. ,,Dat kan ik me aan de ene kant goed voorstellen, maar anderzijds zijn er in het verleden veel dingen voorkomen op zo’n manier. Maar dan moet je er wel echt van overtuigd zijn dat mensen subversief bezig zijn, dat ze bijvoorbeeld nachtelijke rare acties gaan uitvoeren.’’
  72.  
  73. Maar dit waren twee dames op leeftijd, die heus niet ’s nachts op pad wilden met een kniptang om gaslocaties te saboteren! ,,Nou, ik ken wel dames op leeftijd die heel rare dingen doen hoor, maar dan meer in het kader van acties tegen het Nederlandse asielbeleid.’’
  74.  
  75. Zo’n gevreesde eenling, die jarenlang onder de loep lag van de AIVD, is de Vegan Streaker, pseudoniem van de Friese dierenrechtenactivist Peter Janssen. Die werd juli 2009 gearresteerd op verdenking van dat hij de koningin wilde belagen omdat zij bont draagt. Eerder zat hij vast wegens het loslaten van 2500 nertsen op een farm in het Zeeuwse Stavenisse.
  76.  
  77. Volgens onbevestigde berichten speelde de AIVD hem een geprepareerde laptop in handen waarmee de dienst kon meekijken bij letterlijk alles wat hij deed. Aan de Friese activist hebben de Nederlandse diensten nu amper werk meer. Door zijn liefde voor een Spaanse en een Mexicaanse vrouw dook hij op als actievoerder in stierenvecht-arena’s in Spanje en Mexico, maar niet meer in Nederland.
  78.  
  79. Prima, vinden de diensten.
  80.  
  81. Nog zo’n gevaarlijke eenling was Herman P., een Gronings lid van de actiegroep Rood Verzets Front (RVF). ,,Ik heb een dagboek van hem gelezen. Die man spoorde echt niet, compleet doorgedraaid. Hij beschreef in het dagboek zijn leven als RVF-lid en stuurde dat naar Europese regeringsleiders, onder wie Helmut Kohl.’’
  82.  
  83. De Duitsers zonden het obscure dagboek naar de Nederlandse geheime dienst, waar Hanselman het las. ,,Hij beschrijft vijftien gebeurtenissen, waarvan ik er tien kende. Die eerste tien klopten tot in detail, de andere vijf vermoedden we wel, maar kenden we niet als feiten, zoals het bezorgen van paspoorten en wapens aan RAF-leden die waren gevlucht naar Parijs. Ook zou hij explosieve chemicaliën hebben opgehaald in het Amsterdamse havengebied, die later leidden tot de ontploffing van een woning in de Quellijnstraat in Amsterdam. We konden er uiteindelijk niks mee, want hij was overduidelijk gestoord.’’
  84.  
  85. Is dat nu een voorbeeld van zo’n type die bereid is gewelddadig te worden in het klimaat- en milieudossier? ,,Ja, je hebt ze overal zitten, en je moet er maar tegenaan lopen. Toen ik de dienst verliet, heb ik tegen mijn opvolger gezegd: houd in elk geval die dingen over het milieu ook in de gaten.’’
  86.  
  87. Notitie
  88. Naar links kijken, dat was helemaal niet vanzelfsprekend binnen de AIVD. ,,In 1997 werden een paar honderd actievoerders gearresteerd tijdens de Eurotop in Amsterdam. Die kwamen de volgende dag allemaal vrij. Van de rechter kregen ze gezamenlijk een fortuin aan schadevergoeding.’’
  89.  
  90. ,,Intern ontstond bij ons daarop de discussie: moeten we links-activisme blijven monitoren? Toen heb ik gezegd: ik schrijf een notitie om precies uit te leggen waarom we dat juist wél moeten blijven doen. Die ‘notitie’ is totaal uit de hand gelopen, een boekwerk van 450 pagina’s geworden, waarin staat beschreven waarom we bepaalde groepen in de toekomst moeten blijven monitoren. Dat zijn zaken waarmee we nu nog steeds bezig zijn. Bijvoorbeeld de radicale lieden binnen het milieu- en dierenactivisme, dat inmiddels is opgeschoven naar extremisme en uitzonderlijke gevallen zelfs terrorisme.’’
  91.  
  92. Daarvan kent hij extreme voorbeelden: ,,Ik ontmoette bij een conferentie in het Engelse Cambrigde een eigenaresse van een farmaceutisch bedrijf die na een reeks intimiderende home visits via de rechter had afgedwongen dat geen enkele actievoerder meer mocht komen in een straal van 600 meter rondom haar huis. Ze zei: ‘Weet je wat er toen gebeurde, Berrie? Ik werd naar de school van mijn kinderen geroepen, waar ik een brief te lezen kreeg dat op ons adres pedofielen wonen. Toen moest ik verklaren dat we geen pedofiel zijn. Dát was het nieuwe pressiemiddel’. Er zit echt tuig van de richel tussen. Dat gooit geen baksteen door je raam, nee, dat gooit de gestolen driewieler van je kind door je raam.’’
  93.  
  94. Hanselman: ,,Dat soort mensen hebben we in Nederland ook. Recent is een Nederlander veroordeeld die lid was van een afpersingstrio. Ze deden home visits in België, Engeland, Frankrijk en Zwitserland. Bij één adres stalen ze de urn met de as van de overleden moeder van een bedrijfseigenaar in Basel. Die kon hij terugkrijgen als hij stopte met de bedrijfsactiviteiten.’’
  95.  
  96. Die Nederlandse activist – op zijn 16de in Zwitserland voor het eerst gearresteerd – mag zijn straf mogelijk uitzitten in Nederland.
  97.  
  98.  
  99. Boek
  100. Anderhalf jaar geleden draaide Hanselman een half jaar lang bijkans in zijn eentje het hele team links- en rechts-extremisme, dat normaal gesproken twintig analisten telt. Die waren tijdelijk ingezet op het dossier jihadisten en uitreizigers, waar alle zeilen moesten worden bijgezet. ,,Heel logisch, maar gelukkig was het Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid Dick Schoof die als een van de eersten zei: ‘dit kan niet, want je moet links- en rechts-extremisme in de gaten blijven houden’. Hij had er last van, want hij kreeg geen input meer vanuit de AIVD. Daarmee was ik heel blij; na half jaar was links weer als eerste vol op de agenda.’’
  101.  
  102. Voor het boek waarop hij hoopt te promoveren heeft Hanselman onder meer inzageverzoeken ingediend bij zijn eigen oud-werkgever AIVD. Het interne boek over links-extremisme dat hij schreef heeft hij drie weken geleden ontvangen. ,,Daarin heeft de dienst enkele namen weggelakt, maar de meeste kan ik gebruiken, namen die nog totaal onbekend zijn voor het publiek. Toen ik het had geschreven zei toenmalig AIVD-hoofd Sybrand van Hulst enthousiast: ‘Berrie, jouw boek moet gedrukt worden, zodat iedereen het kan lezen’. Ik zei: ‘dat moet je dan tegen je eigen juristen zeggen, want die hebben dat tegengehouden’.’’
  103.  
  104. ,,Een paar weken geleden werd ik gebeld door de AIVD. ‘Berrie, we zitten met een probleem. Je hebt zoveel ter inzage gevraagd, kun je dat niet zelf komen doen? Tenslotte is het meeste door jou zelf geschreven en verzameld’. Sinds een paar weken zit ik elke week een ochtend de documenten in te zien in Zoetermeer.’’
  105.  
  106. De onthullingen die hij in petto heeft, houdt hij nog stil, maar loopt wel vooruit op de conclusie van zijn studie over de rol van en de discussie over geweld binnen de linkse beweging: ,,Uiteindelijk leidt geweld altijd tot scheuring binnen die beweging. Het maakt meer kapot dan dat het helpt bij het bereiken van het doel.’’
  107.  
  108.  
  109. Bart Olmer
  110. Bart Olmer, onderzoeksverslaggever Dagblad van het Noorden I Houdt van dossiers en straatwerk I Tips? Mail me: bart.olmer@ndcmediagroep.nl
RAW Paste Data