phineas gage

Przypadek Phineasa Gage'a

13 września 1848 roku Phineas Gage pracował jako kierownik przy budowie toru kolejowego w pobliżu miasteczka Cavendish w stanie Vermont w USA. Jednym z rutynowych zadań na budowie było przygotowywanie ładunków wybuchowych w wydrążonych wcześniej otworach w przeznaczonej do usunięcia ścianie skalnej. W pewnym momencie, czy to przez nieuwagę, czy przez zbytnią pewność siebie Gage zapomniał zasypać całość piaskiem, uderzając przy ubijaniu łomem bezpośrednio w środek wybuchowy. Prawdopodobnie to uderzenie żelaznym łomem o skałę wykrzesało iskrę, nastąpiła eksplozja, a łom został wystrzelony jak z armaty w kierunku głowy Gage’a. Łom, o długości 110 cm i średnicy 3,2 centymetra wszedł mu w czaszkę poniżej lewego oka i wyszedł czubkiem głowy. Po kilku minutach leżenia w krzakach Gage podniósł się i mógł iść z lekką pomocą. Dał się zawieźć bryczką do miasteczka, do lekarza (około 1,5 kilometra). Łom znaleziono 25 metrów dalej, usmarowany krwią i mózgiem Gage’a. Zaskakujące było, iż Gage odzyskał po kilku minutach świadomość, był w stanie mówić i przetrwał 45-minutową drogę do wynajmowanego domu.
Gage został zawieziony do lekarza, któremu opowiedział co mu się stało. Doktor potwierdził rany widoczne na głowie pacjenta, ale nie do końca wierzył w przejście łomu na wylot. W pewnym momencie Gage wstał, i zaczął wymiotować. Ciśnienie wewnątrz jego czaszki spowodowało wyrzucenie około pół łyżeczki tkanki mózgowej na podłogę. Wtedy lekarz uwierzył.
Leczeniem Gage’a zajęli się dwaj miejscowi lekarze Harlow oraz Williams. Mimo że Gage rozpoznawał odwiedzających go przyjaciół i członków rodziny, to miewał okresy gdy majaczył lub był nieprzytomny. Do domu powrócił dopiero pod koniec listopada, fizycznie czuł się dobrze.
Gdy przyjrzymy się dalszemu życiu Gage’a, przekonamy się, że po wypadku zaczął często zmieniać miejsce pracy i zamieszkania. Opiekujący się nim doktor Harlow poczynił ciekawą obserwację. Gage po prostu zmieniał tak często pracę, bo nikt nie mógł z nim wytrzymać. O ile Phineas Gage przed wypadkiem był spokojnym, opanowanym człowiekiem, dającym się lubić przez kolegów z pracy i przełożonych, to po wypadku zmienił się diametralnie, na tyle, że nie zaoferowano mu jego poprzedniej pracy, a koledzy się od niego oddalili. O ile kiedyś nigdy nie przeklinał, teraz klął na potęgę. Stał się niecierpliwy i łatwo było go wytrącić z równowagi, był również również kapryśny i uparty. Znajomi skomentowali w rozmowie z lekarzem że “to już nie jest Gage”. Stał się on ponoć porywczy, wulgarny, i niezdolny do konsekwentnego dążenia do celów – podczas kiedy wcześniej miał być osobą pracowitą i zrównoważoną.
Skąd się wzięła ta zmiana? Z uszkodzeń płata czołowego, przez który przeszedł żelazny pręt. Przypadek Gage’a uświadomił fizjologom i badaczom mózgu, że ta część mózgu ma wpływ na formowanie się osobowości i interakcje społeczne jednostki. Płat czołowy odpowiada za planowanie, podejmowanie decyzji, ocenę emocji i sytuacji, konformizm społeczny i uczucia takie jak frustracja, lęk, napięcie, a konsekwencjami jego uszkodzenia są trudności w koncentracji, odhamowanie, agresja i chwiejność emocjonalna.
Późniejsze doniesienia na temat zachowania Gage’a dają do myślenia – w późniejszym okresie życia znów złagodniał i stał się podobny do “poprzedniego Gage’a”. Tak w każdym razie donosi lekarz, który badał go w Chile. Mogła to być zmiana związana z elastycznością struktury ludzkiego mózgu – neuroplastycznością. Dzięki neuroplastyczności mogą powstawać nieistniejące wcześniej połączenia, które zastąpią te uszkodzone.
Niektóre źródła sugerują, że ten wypadek stał się też inspiracją dla zabiegu lobotomii, współcześnie zdyskredytowanej inwazyjnej procedury chirurgicznej, której przeprowadzenie powodowało zwykle spadek temperamentu i inne zmiany osobowości, i która przez pewien okres uznawana była za sposób leczenia nadpobudliwości, depresji, histerii i wielu innych przypadłości.

Gage zachował do końca życia pręt, który przebił jego czaszkę, i został z nim pochowany. W 1867 ciało i ów rekwizyt zostały ekshumowane i do dziś są elementem stałej ekspozycji w Muzeum Anatomicznym na Uniwersytecie Harvarda.