filo

Terminy, pojęcia i stanowiska ALFABETYCZNIE:
Atomizm (repr) – teoria o ziarnistej, nieciągłej strukturze materii, twierdzenie, że materia składa się z niepodzielnych elementów, niegdyś atomów a współcześnie: cząstek elementarnych.
Emanacjonizm (w neoplatonizmie) – ogólna nazwa dla systemów filozoficznych głoszących emanację.
emanacja-  wypromieniowanie z jednej z hipostaz swojego odbicia.
Jednia (źródło wszelkiego bytu)>Umysł>Dusza>świat zmysłowy
Empiryzm – doktryna filozoficzna głosząca, że źródłem ludzkiego poznania są wyłącznie lub przede wszystkim bodźce zmysłowe docierające do naszego umysłu ze świata zewnętrznego, zaś wszelkie idee, teorie itp. są w stosunku do nich wtórne.
Hedonizm –  doktryna uznająca przyjemność, rozkosz za najwyższe dobro i cel życia, główny motyw ludzkiego postępowania.
Humanizm – nurt filozoficzny lub światopogląd oparty na racjonalnym myśleniu, który wyraża się troską o potrzeby, szczęście, godność i swobodny rozwój człowieka w jego środowiskach: społecznym i naturalnym. Stanowił on zaprzeczenie antropocentryzmu (Bóg w centrum). Humaniści kierowali się hasłem Terencjusza „Człowiekiem jestem i nic, co ludzkie nie jest mi obce”.
Idealizm (repr) – przeciwstawny materializmowi kierunek, według którego duch (idea, myśl, świadomość) jest pierwotny, zaś materia (byt, substancja, rzecz) wtórna.
Intelektualizm etyczny (u Sokratesa) ¬¬– pogląd głoszący, że postępowanie człowieka zależy wyłącznie od jego wiedzy na temat dobra i zła. Człowiek wiedzący co dobre nie może czynić źle – jeśli zatem źle postępuje, oznacza to, że jego wiedza na temat dobra jest niepełna.
Materializm – stanowisko teoretyczne, zgodnie z którym przyjmuje się, że jedynym tworzywem rzeczywistości jest materia lub że wszystko stanowi modyfikację materii.
Mistycyzm – prąd filoz.-rel. występujący w różnych kulturach i religiach, uznający możliwość bezpośredniego łączenia się duszy ludzkiej z ostateczną Rzeczywistością, w szczególności z Absolutem zwłaszcza za pomocą intuicji i objawienia jako najwyższych form poznania;
Naturalizm – pogląd pozwalający tłumaczyć wszystko za pomocą znanych ludziom materialnych procesów podlegających prawom przyrody; odrzuca wszelkie teorie mówiące o cudach czy zjawiskach nadprzyrodzonych.
Patrystyka – ogół koncepcji teologiczno-filozoficznych tworzonych II–VIII w. przez Ojców Kościoła i innych pisarzy chrześcijańskich.
Racjonalizm – światopogląd i postawa, charakteryzująca się przekonaniem o pozytywnej roli rozumu i nauki, przeciwstawianego negatywnie ocenianym uczuciom, wierze religijnej, fanatyzmowi, dogmatom, uprzedzeniom, arbitralnej władzy.
Relatywizm –  pogląd filozoficzny, wedle którego prawdziwość wypowiedzi można oceniać wyłącznie w kontekście systemu, w którym są one wypowiadane. Tym samym relatywizm stwierdza, że nie istnieją zdania niosące absolutną treść, których ocena byłaby identyczna i niezależna od jej kontekstu.
Sceptycyzm – doktryna przecząca możliwości uzyskania jakiejkolwiek wiedzy wiarygodnej i uzasadnionej, albo wątpiąca o wartości ludzkiego poznania
Scholastyka –  szerokie pojęcie, odnoszące się przede wszystkim do chrześcijańskiej filozofii w średniowieczu. Obejmowała wiele nurtów, których wspólną cechą było podejmowanie prób wyjaśniania kwestii dotyczących wiary (prawd wiary, dogmatów) za pomocą metod racjonalnych (rozumu).
Utopia ¬¬¬¬¬¬¬– projekt lub przedstawienie idealnego ustroju politycznego, opierającego się na sprawiedliwości, solidarności i równości. Pierwsze utopie powstały w starożytności, np. dialog „Państwo” Platona.

Platon
Nauka o duszy:
Czerpiąc ze słów swojego nauczyciela Sokratesa, Platon uważa duszę za esencję osoby, cząstkę decydującą o naszym zachowaniu. Według niego „człowiek to dusza uwięziona w ciele”.
Dusza składa się z: rozsądku (umysł), pożądliwości (pasja), popędliwości (emocje)
Idealizm platoński:
Punktem wyjścia idealizmu platońskiego było założenie Sokratesa odnoszące się do pojęć: w pojęciach zawarta jest wiedza pewna i bezwzględna. Według Platona idee tworzą odrębny świat. Relacje między nimi są analogiczne do tych, które zachodzą między pojęciami.
Platon doszedł do wniosku, iż istnieje tylko jeden byt – Idea.  Według niego rzeczy są tylko cieniem idei. Idee są wzorami dla rzeczy. Dzielił idee na dwie kategorie: logiczne (tworzywa idealne, wzorce) i religijne (rzeczywistość boska, niepojęta dla ludzi).
Kartezjusz
Metoda naukowa:
Według Kartezjusza możliwe jest oparcie całości wiedzy ludzkiej na pewnym niezaprzeczalnym fundamencie. Opracował on nową metodę naukową. Cechy:1.opieranie się na małej liczbie prostych reguł    2.uznawanie za prawdziwe jedynie tych rzeczy, o których wątpić nie można   3.  podczas rozpatrywania problemu należy podzielić go na jak najmniejsze części   4.  w danym czasie należy skupiać się tylko na jednym zagadnieniu   5.  wszyscy posiadają jednakowy rozum, więc dokładna, dobrze realizowana metoda jest gwarancją sukcesu w dochodzeniu do prawdy
Dualizm psychofizyczny:
Według tego poglądu według, którego rzeczywistość fizyczna i rzeczywistość umysłowa są dwiema odrębnymi substancjami. Rzeczywistość fizyczna zbudowana jest z materii rozciągłej w trójwymiarowej przestrzeni, jest badana przez nauki przyrodnicze. Rzeczywistość umysłowa złożona jest z myśli i świadomości i jest obszarem wolności. W człowieku te dwa rodzaje są nierozłączne.
Etyka
Arystoteles
-Moralność człowieka w życiu doczesnym
-Wynikała z „teorii bytu” oraz z praktycznych obserwacji
-Dobro i cnota- dążenie do doskonalenia swojej duszy
-Gdy dusza osiągnie przeznaczoną dla danej jednostki postać, to wtedy jednostka ta osiągnie trwałe szczęście i cnotę.
-Dusza ludzka jest niepowtarzalna
-Twierdził, że każdy człowiek trwa w naturalnym konflikcie rządz cielesnych.
-Uważał, że zbyt skrajne czy rygorystyczne podejście do moralności oraz całkowite ignorowanie żądz cielesnych ma zwykle fatalne rezultaty.
-W swoim postępowaniu człowiek powinien kierować się "złotym środkiem".



Stoicy
-Cnota, natura i obowiązek.
-Przeświadczenie, że najwyższym dobrem dla człowieka jest szczęście.
-Aby osiągnąć szczęście należy zaakceptować prawa natury i przystosować się do nich.
-Wszystko, co wartościowe, zawiera się w duszy człowieka.
-Stoicki mędrzec, zawsze doskonale panujący nad sobą, uświadamia sobie dzięki rozumowi konieczność przenikającą naturę i działa zawsze zgodnie z nią.
Epikur
-Największym dobrem jest szczęście.
-Szczęście= przyjemność-=brak cierpienia=największe nieszczęście.
 --Twierdził, iż stan naturalny, gdy człowieka nie spotyka ani nic dobrego ani nic złego, jest stanem optymalnym i najprzyjemniejszym.
-Brak obaw daje szczęście i spokój.
-Nie ma powodu by obawiać się śmierci gdyż puki istniejemy śmierć nas nie dotyczy, gdy zaś śmierć przychodzi to nas już nie ma.
Człowiek w renesansie:
-Człowiek, jego rozum stawał się miarą wszechrzeczy, a zmniejszało się znaczenie Boga.
-Człowiek stawał się twórcą własnego losu. Wyrazem takiej koncepcji było dążenie renesansowego humanisty do osiągnięcia pełni szczęścia na ziemi. Stan szczęścia wewnętrznego jest zależny wyłącznie od samego człowieka.
-„Człowiekiem jestem i nic, co ludzkie nie jest mi obce”- Terencjusz
-Humanizm- nurt zwracający uwagę na człowieka, jego potrzeby, cele, pragnienie.

Filozofia oświecenia:
Optymizm-wiara w naturalną dobroć człowieka i nieograniczony postęp opierający się na nieograniczonych możliwościach poznawczych rozumu ludzkiego.

Nauka:
Dokonano wielu kluczowych odkryć i wynalazków. Doszło też do wyodrębnienia się niektórych dyscyplin naukowych. Oświecenie było w tym zakresie kontynuacją i udoskonaleniem dokonań poprzedniej epoki.
-W połowie XVIII w. wykształciła się chemia jako odrębna dyscyplina oparta na nowożytnej metodologii naukowej.
-Dzięki pracom Roberta Boyle'a rozwija się chemiczna analiza jakościowa, oraz badania nad gazami.
-Odkrywane i wyodrębniane są nowe substancje, które następnie zostaną zidentyfikowane jako odrębne pierwiastki (np. platyna, sód, potas, wodór).
-Kluczowe znaczenie miało odkrycie tlenu przez Carla Wilhelma Scheele'a i Josepha Priestleya,
a następnie badania nad nim przez Antoine'a Lavoisiera, który nadał mu łacińską nazwę oxygen.
-Kluczowym wynalazkiem, który pozwolił na rozwój biologii jest wynalezienie mikroskopu.
Religia:
-Przeciwstawiono idee samodzielnego rozumu ideom chrześcijańskim. -„Oświecenie akceptowało w religii chrześcijańskiej jedynie to, co dało się pomyśleć czysto rozumowo.”
-Ponieważ religia stawia człowiekowi bezwarunkowe żądania, potrzebuje także uprawomocnienia większego niż to, co człowiek sam potrafi wymyślić.
-Krytyce poddane zostały dogmaty i przeświadczenie, że doskonałość oraz wieczne szczęście można osiągnąć tylko na „tamtym świecie”.
Podejście do społeczeństwa:
-Fascynacja rozwojem nauk przyrodniczych.
- Nauka miała być motorem postępu społecznego, zwalczając zabobon i przesądy i przyczyniając się do stworzenia nowych, bardziej egalitarnych form życia społecznego. Częścią tego miało być zrzucenie dawnych autorytetów: arystokracji, Kościoła i Arystotelesa.
-Szczególny rozkwit filozofii przyrody (i radykalizacja jej stanowisk) nastąpił w przedrewolucyjnej Francji, gdzie rozwinął się radykalny materializm powiązany z ateizmem.
Idea postępu:
-rozwój społeczny ma charakter prawidłowy,
-w rozwoju społecznym regularnie następują po sobie określone fazy (teologiczna, metafizyczna i pozytywistyczna),
-rozwój wszystkich dziedzin ludzkiej kultury kumuluje się,
-istnieje możliwość prognozowania przemian społecznych.

Pozytywizm
Nauka:
-Jedyną pewną wiedzą jest wiedza naukowa.
-Podkreślenie znaczenia wiedzy empirycznej i naukowości.
-Odrzucenie teologii i klasycznej metafizyki.
Ewolucjonizm:
-Kierunek zakładający ciągły, nieuchronny rozwój w każdej dziedzinie życia.
-Zarówno w odniesieniu do przyrody, jak i do człowieka czy całych społeczeństw, ewolucjoniści szukali wspólnych uwarunkowań.
-Ewolucjoniści opierali swą naukę na przekonaniu, że nowe wypiera stare, mniej doskonałe. Tym samym owa ewolucja oznacza jednocześnie postęp.
Religia:
-Pozytywizm odrzuca religie jako zabobony oparte na fikcjach.
-Nom w sumie to samo co w oświeceniu :33
Społeczeństwo (w Polsce):
-Praca organiczna- założenie, że wszystkie komórki danej grupy społecznej (niczym poszczególne członki organizmu człowieka) muszą zgodnie współdziałać i dążyć do postępu w każdej dziedzinie życia.
-Praca u podstaw- misja dziejowa, zadanie klas posiadających i uprzywilejowanych, aby zajęły się losem najbiedniejszych.
-Organicyzm- Teoria socjologiczna, zgodnie z którą społeczeństwo jako suma jednostek jest podobne do organizmu ludzkiego, złożonego z elementów, które harmonijnie współdziałają. Tym samym na każdym przedstawicielu danej grupy społecznej spoczywa ogromna odpowiedzialność.
-Emancypacja kobiet



Heraklit
-Twierdził, że wszystko ciągle się zmienia, trwa ciągły cykl.
-Nic nie trwa wiecznie, wszystko płynie.
-„Nie można dwa razy wejść do tej samej rzeki”
-Świat składa się ze wzajemnie zależnych od siebie przeciwieństw.
-Logos (rozum kosmiczny) kieruje wszystkimi przemianami. Jest on jednością przeciwieństw. Mądrość polega na poznaniu logosu. Logos jest tożsamy z bogiem.

Schopenhauer:
-„Świat jest moim wyobrażeniem” (fenomenalizm). Wszystko co widzimy jest wytworem naszego umysłu.
-To co przeszkadza nam w spostrzeżeniu prawdziwej rzeczywistości Schopenhauer nazwał Mają. „Maja, zasłona złudy, osłania oczy śmiertelnych”.
-metafizyka woluntarystyczna- sposób na pokonanie zasłony- Wola ludzka, klucz do poznania prawdy.
-Wola która nami kieruje jest irracjonalna, bezrozumna. Dlatego nic nie jest w stanie jej zaspokoić całkowicie.
-Życie człowieka to tak naprawdę męka, stała pogoń za zaspokajaniem potrzeb.

Nietzsche:
-Relatywistyczna teoria poznania- oparta na przekonaniu, iż wszystkie czynności ludzkie są uwarunkowane potrzebami ludzkimi.
-Relatywistyczna teoria wartości- nasze oceny są subiektywne i uwarunkowane biologicznie. Nie istnieje moralność obiektywna.
-Krytyka moralności współczesnej- Nietzsche wytykał jej wady, do których zaliczał: założenie, że wszyscy są równi; założenie że każdy powinien być wolny oraz założenie, że wartość moralna jest bezwzględna.
-Nietzsche stworzył nowy system wartości, za podstawowe założenia uważał wartość życia, siłę i nierówność.

Egzystencjalizm:
-Punktem wyjścia - widzenia człowieka.
-Egzystencjalizm ateistyczny- człowiek pojawia się na świecie bez konkretnego celu, stąd konieczność wzięcia całkowitej odpowiedzialności za siebie. „Życie to absurd”.
-Egzystencjalizm teistyczny- istnieje droga umożliwiająca przejście od absurdalnej egzystencji do egzystencji autentycznej. Cel ten można osiągnąć dzięki miłości i wierze.

Marks:
-Istnieje tylko jedna materia, która rządzi się prawami dialektyki.
-Materializm historyczny/ socjalizm naukowy.
-Historia przejawia się w ścieraniu się przeciwstawnych sił. Tylko świat materialny jest rzeczywisty, a nasze idee i wyobrażenia są jego konsekwencjami.
-Socjalizm jest koniecznym stadium w rozwoju społecznym.

Greccy filozofowie przyrody:
-Koncentracja na przyrodzie i kosmosie.
-Tales z Miletu: Praprzyczyną i pramaterią jest woda. Woda jest źródłem życia, woda potrafi przyjmować trzy stany skupienia, jest wciąż żywa.
-Anaksymander: praprzyczyna-bezkres, życie powstało z wilgotnego mułu, ludzie zrodzili się z ryb i są z nimi spokrewnieni.
-Anaksymenes: powietrze jako początek wszystkiego.
-Empedokles: początek światu dały cztery żywioły: woda, powietrze, ogień oraz ziemia. Żywioły same w sobie są martwe, ożywia je miłość oraz nienawiść.
-Heraklit z Efezu- pantha rei, nie można wejść dwa razy do tej samej rzeki, ogień jako przyczyna wszystkiego.

Czy filozofia ogranicza się tylko do uniwersytetów?
Nie, filozofia ma swój udział w każdej dziedzinie życia. Wielcy myśliciele kształtowali poglądy na przestrzeni wieków, mieli ogromny wpływ na społeczeństwo, politykę, ekonomię, nauki.
Zgodnie ze słowami Arystotelesa, sensem życia jest filozofowanie, zastanawianie się nad nim, nad wszystkim co nas otacza.

Filozofia a nauki ścisłe:
-Filozofia jest koniecznym elementem praktyki naukowej. Wielu filozofów jednocześnie zajmowało się naukami ścisłymi.
-Nauki ścisłe od zawsze inspirowały filozofów: Platon tworzył pod inspiracją geometrii, Arystoteles-astronomii i biologii, Leibniz-matematyki
-Metoda Kartezjusza, atomizm, Parkietaż Penrose’a itp., rachunek różniczkowy Leibniza,